Rozdział nr 2
Wykorzystanie zasobów wodnych
emisji zanieczyszczeń i jakości wód powierzchniowych 
Raport o stanie środowiska - >    Wykorzystanie zasobów wodnych ...
 
 



        Od kilku lat na terenie województwa podkarpackiego następuje zauważalna poprawa stanu środowiska, przede wszystkim jakości wód powierzchniowych i powietrza atmosferycznego. Mimo tych pozytywnych tendencji utrzymują się w województwie problemy, których rozwiązanie wymagać będzie znacznych nakładów inwestycyjnych.
        Pobór wody na potrzeby ludności, przemysłu i rolnictwa w województwie podkarpackim w 2000 roku wyniósł 292,2 hm3, w tym pobór z ujęć powierzchniowych osiągnął poziom 233,2 hm3 (79,8%), z ujęć podziemnych 45,6 hm3 (15,6%) wykorzystano także 13,5 hm3 wód kopalnianych. Ogólna struktura poboru wody jest więc podobna jak dla kraju. Istotna różnica występuje w strukturze poboru wody na potrzeby ludności. W województwie podkarpackim 60% pobranej wody stanowiły wody powierzchniowe, natomiast w kraju tylko 37%.( wykres nr 1 )
        Tak wysoki udział wód powierzchniowych w zaopatrzeniu ludności w wodę wymusza szczególny nadzór nad jakością wód powierzchniowych płynących i nad źródłami zanieczyszczenia tych wód. Średnie zużycie wody przez 1 mieszkańca województwa podkarpackiego wynosi 30,3 m3/rok natomiast średnia krajowa wynosi 45,4 m3.

        Głównymi źródłami zanieczyszczenia wód powierzchniowych o wyraźnie antropogenicznym charakterze są ścieki komunalne i przemysłowe. Znaczący wpływ mają również spływy powierzchniowe, szczególnie z terenów stanowiących grunty orne. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego emisja ścieków komunalnych i przemysłowych do wód powierzchniowych województwa podkarpackiego w 2000 roku wyniosła 215,8 hm3 ścieków, z których 92,0 hm3 wymagało oczyszczenia. Wśród nich 54,0 hm3 (58,7%) stanowiły ścieki komunalne, a 38,0 hm3 (41,3%) przemysłowe. Odprowadzane ścieki wymagające oczyszczenia stanowiły 3,7% ilości ścieków emitowanych do wód powierzchniowych w Polsce a województwo podkarpackie zajmowało 10 miejsce w kraju.

        Z ogólnej ilości 92,0 hm3 ścieków wymagających oczyszczenia, procesowi oczyszczania poddano 83,6 hm3 (90,9 %). W gospodarce komunalnej oczyszczono 48,2 hm3 ścieków (89,3 %), natomiast w przemyśle 35,4 hm3 (93,2%).
        W porównaniu do całego kraju w województwie podkarpackim występuje mniejszy odsetek ścieków nieoczyszczonych: w kraju wynosi 12,0%, w województwie 9,1 %.
        Na istniejące w województwie 45 miast, 40 posiada oczyszczalnie ścieków. Według danych WIOŚ miasta te są obsługiwane przez 46 oczyszczalni komunalnych, z których 20 jest oczyszczalniami typu biologicznego, w 24 wykorzystywany jest proces podwyższonego usuwania biogenów. Na wsi według danych WIOŚ eksploatowanych jest 96 oczyszczalni w tym 72 typu biologicznego i 24 z podwyższonym usuwaniem biogenów.
     
        Zakłady przemysłowe ujęte w sprawozdawczości GUS posiadają 103 oczyszczalnie, w tym: 45 mechanicznych, 12 chemicznych, 44 biologicznych oraz 2 z podwyższonym usuwaniem biogenów. 

        Główną sieć rzeczną w województwie podkarpackim tworzą rzeki Wisła, Wisłoka, San i Wisłok. Są to rzeki ważne z gospodarczego punktu widzenia, bowiem stanowią podstawowe zasoby wód powierzchniowych (zlokalizowane są na nich ujęcia wody dla dużych ośrodków miejskich). Są także odbiornikami przeważającej ilości ścieków oczyszczonych lub nie oczyszczonych z miejscowości położonych wzdłuż ich biegu.
        Odrębną grupę stanowią graniczne rzeki: Strwiąż, Wiar, Wisznia, Szkło oraz zbiorniki zaporowe: Solina, Myczkowce, Besko w Sieniawie.
            W 2000 roku badania jakości wód powierzchniowych prowadzono na 22 rzekach, przy czym łączna długość badanych odcinków rzek wyniosła 1 246,9 km. Zlokalizowano na nich 77 przekrojów pomiarowo-kontrolnych obejmujących sieć krajową i regionalną.
            Klasyfikacja ogólna rzek, przeprowadzona w oparciu o wyniki analiz fizykochemicznych, bakteriologicznych i hydrobiologicznych wykazała, że w województwie brak jest wód spełniających kryteria I klasy czystości. W klasie II zanotowano odcinki o łącznej długości 210,9 km (16,9 %), a stanowiły je górne biegi Sanu, Wisłoka i Wisłoki. Klasę III stwierdzono na odcinkach o łącznej długości 420,4 km (33,7 %) kontrolowanych rzek. Natomiast pozostałe 615,6 km (49,4 %) badanych rzek prowadziło wody pozaklasowe.
        W grupie rzek ocenionych jako pozaklasowe, w której w 2000 r. znalazło się 49,4 % długości badanych odcinków występują duże zróżnicowania wód. Są tutaj zarówno rzeki czy odcinki rzek stosunkowo czyste, o wysokich na ogół parametrach jakości, gdzie przekroczenia norm dotyczą z reguły pojedynczych wskaźników zanieczyszczeń, a także wody, w których obserwuje się przekroczenia dopuszczalnych norm w zakresie kilku wskaźników i z większą częstotliwością.
        Od kilku lat decydujący wpływ na jakość wód w województwie ma zawartość związków biogennych, poziom chlorofilu „a” oraz stan sanitarny, który w klasyfikacji ogólnej ma zasadnicze znaczenie. Najwyższe stężenia charakterystyczne związków biogennych odnotowano  w  przekrojach  zlokalizowanych poniżej zrzutów do rzek ścieków komunalnych o różnym stopniu oczyszczenia. Analizując wyniki badań z ostatnich lat można stwierdzić, że w wielu rzekach następuje powolny spadek zawartości biogenów. 

         Dotyczy to zwłaszcza poziomu fosforanów i fosforu ogólnego. Nie występują już przekroczenia dopuszczalnych norm dla wód powierzchniowych, co przedstawiono na wykresach nr 2 i 3 . Obserwuje się również poprawę jakości wód w zakresie wskaźników organicznych i zasolenia.
        Najczystsze odcinki stanowią górne biegi głównych rzek województwa: Wisłoki, Sanu i Wisłoka. Jest to niewątpliwie związane z faktem, że odcinki źródłowe wspomnianych rzek płyną przez tereny leśne, nie podlegające właściwie żadnej antropopresji. Z biegiem rzek następuje pogorszenie jakości wód głównie z powodu znacznego stężenia związków biogennych oraz zanieczyszczeń bakteriologicznych wyrażonych wartością miana coli typu kałowego. Źródłem zanieczyszczeń są głównie większe aglomeracje miejskie, a także ścieki z jednostek wiejskich nie posiadających oczyszczalni ścieków.
        Przykładem rzek, których jakość wód pod względem fizyko-chemicznym uległa znacznej poprawie na przestrzeni kilku poprzednich lat są: Wisłoka, Jasiołka, San, Wisłok, Szkło i Wisznia. W ocenie fizykochemicznej w porównaniu do 1995 roku udział rzek prowadzących wody pozaklasowe w stosunku do ogółu badanych w 2000 roku zmniejszył się z 51,4 do 24,3%.
        Badania wód zbiorników Solina i Besko wykazały, że jakość zgromadzonych w nich wód jest dobra. Zawartości w wodach związków biogennych, organicznych oraz nieorganicznych na ogół nie przekraczają norm pierwszej klasy czystości. Wskazuje to na niewielki dopływ do zbiorników zanieczyszczeń antropogenicznych. Utrzymywanie dobrych walorów zbiorników zależy obecnie od racjonalnego zagospodarowania ich obrzeży, a w szczególności od właściwej gospodarki wodno-ściekowej na obszarach wiejskich oraz  terenach przeznaczonych do rekreacji i wypoczynku.
        Systematyczny przyrost odcinków rzek z I i II klasą czystości wód w zakresie fizykochemicznym jest wynikiem realizacji inwestycji komunalnych; kanalizacji i oczyszczalni ścieków, szczególnie miejskich, w ostatnim dziesięcioleciu. Utrzymywanie tak korzystnego trendu poprawy jakości wód powierzchniowych wymaga dalszej kontynuacji przedsięwzięć zmierzających do uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej w pierwszej kolejności  na terenach wiejskich poprzez budowę oczyszczalni ścieków i rozbudowę  systemów kanalizacyjnych, zwłaszcza na terenach zwodociągowanych. Istniejące oczyszczalnie ścieków powinny być dociążone hydraulicznie do wielkości projektowanych.

Mapa nr 2
Jakość powierzchniowych wód płynących województwa podkarpackiego w 2000 roku - ocena fizykochemiczna.

Mapa nr 3
Jakość powierzchniowych wód płynących województwa podkarpackiego w 2000 roku - ocena bakteriologiczna.

Mapa nr 4
Jakość powierzchniowych wód płynących województwa podkarpackiego w 2000 roku - ocena hydrobiologiczna.

Mapa nr 5
Jakość powierzchniowych wód płynących województwa podkarpackiego w 2000 roku - ocena ogólna.


 

| Spis treści | Poprzedni rozdział | Góra | Następny  rozdział |